Yerli-Milli-Özgün nedir?

• 28 Aralık 2020

Ülkelerin teknoloji stratejilerinde yer alan hedeflerin gerçekleştirilmesi sürecindeki “geliştirme” ve “üretim” dönemlerinde yer alan “yap/satın al” kararı aşamasında karşımıza; “Yerli”, “Milli” ve “Özgün” konuları çıkar.

Bu konulardaki ayrıntılar ve her birisinin ne anlama geldiği konusu Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Strateji Dökümanı’nda netleştirilmiştir.

Yerli kavramı; coğrafi olarak bir bölgeye ait olanı ifade etmektedir. Bir ülkede “yerli imalat” dendiğinde, imalat için gereken hammadde, yarı mamul, işçilik gibi unsurlardan bazılarının ülkeden tedarik edildiği imalat düşünülmekte, ülkede gerçekleşen bu imalattan çıkan ürün de “yerli malı” olarak adlandırılmaktadır. Yurt içinde kurulmuş olan bir fabrikanın, yabancı sermaye tarafından kurulmuş da olsa, yaptığı üretim yerlidir; üretim girdilerinin büyük çoğunluğunu ülke kaynaklarından elde etmiş ise ürünü de yerli malıdır. Üretimde yerliliğe odaklanmak daha az ithalat ve daha fazla ihracat olarak geri dönerek dış ticaret açığının azaltılması ve iç piyasada da yerli malına olan talebin artırılması gibi sonuçları nedeniyle önemlidir.

Milli kavramı ise; bir ulusa ait olanı ifade etmektedir. Örneğin, milli gemi MİLGEM, milli Elektronik Harp Sistemi, milli radar, milli muharip uçak vb. sistemlerin geliştirilmesi ve imalatı, üretiminde ithal girdileri olsa da, sistem mühendisliği, sistem tasarımı, fikri ve sınai mülkiyet hakları, proje yönetimi, “yap/satın al” kararları dahil tüm karar mekanizmaları ve sermayesi ülkeye ait olduğundan, ülkenin ulusal menfaatleri doğrultusunda karar alarak yürütüldüğünden ulusal (milli) bir üretim olacak, üretilen ürün (sistem) de milli ürün olacaktır. Bu nedenle, millilik kavramı milli (ulusal) güvenlik gibi stratejik alanlarda öncelikli yaklaşım olarak benimsenmiştir. Teknolojinin tüm sektörler ve uygulama alanları üzerinde giderek artan etkisi, Savunma Sanayisi dışında İletişim, Ulaşım, Güvenlik, Enerji, Sağlık, Finans, Gıda gibi pek çok alanda milli teknoloji ürünlerinin geliştirilmesini zorunlu hale getirmiştir.

Özgünlük ise; fikri değer içeren bir sanat eseri, akademik çalışma, buluş veya ürünün başka fikri çıktıları doğrudan içermemesi, bunların kendine has fikri değeri olmasını ifade etmektedir. Sanayi ve teknolojide özgünlük, tasarımdan ürün veya hizmetin ortaya çıkışına kadar olan fikri gelişimin, geliştiricileri tarafından benzer veya muadillerinden etkilenmeden ortaya konduğu durumu ifade etmektedir. Bu yaklaşım ülkedeki fikir üretkenliğini ve yenilikçiliği besleyeceği gibi; özellikle stratejik alanlarda benzerlerinden doğrudan etkilenmemiş, ülkenin kendi stratejik ihtiyaçlarına göre tasarlanmış ürün ve hizmetler çıkarabilmesini sağlayacaktır.

Kaynak: TESİD ALMANAK, 2019